Papierowy księżyc czyli gdzie jest moje 200 dolarów

Papierowy księżyc

Papierowy księżyc to film zrealizowany na podstawie książki Joe Davida Browna “Addie Pray” o sierocie, którą drobny oszust ma zawieźć do ciotki. 

Nie pamiętam ile razy oglądałam ten film. Za każdym razem mając inną historię, inną wersję, inaczej patrzyłam na bohaterów. Teraz po latach nabrał jeszcze innego wyrazu, szczególnie po kontrowersyjnej książce Tatum O’Neal. Rola u boku ojca Ryana O’Neal przyniosła jej niesamowity sukces, ale i wiele dramatów. 

Kiedy Moses zgadza się odstawić Addie do ciotki, tak naprawdę zgarnia dzięki niej 200$, a dziecko chce wsadzić do pociągu i mieć z głowy. Mają cztery godziny do odjazdu i postanawiają coś zjeść. Sytuacja jednak się komplikuje, bo dziewczynka, nie jest takim niewiniątkiem na jakie wygląda. Jeśli przez przypadek przypomniał wam się film Chaplina Brzdąc z 1921, to trop jest właściwy. 

Zastanawialiście się kiedyś, dlaczego Moses nazywa hot doga “coney island”? 

Już na początku filmu dostajemy jasną sytuację. Nie będzie słodkiej, małej dziewczynki, ale też nie będzie domniemanego tatusia, czy też miłego pana i podwózki. Czekając na pociąg do ciotki, Addie wie, że nie ma nic do stracenia, ale ma głowę na karku. Więc zamiast zająć się jedzeniem bierze się za interesy. Nie ważne ile razy Moses każe jej jeść, tyle samo razy odpowie, że chce swoje 200$. I tak to się zaczyna… 

Coney Island

Coney Island hot dog zwany w skrócie coney, to oczywiście podłużna bułka i kiełbaska w środku, a na wierzchu sos i cebulka, klasyka amerykańskich dinerów. Odmiana coney to zasługa imigrantów z początku XX wieku z Grecji i północnej Macedonii, ale sława tychże hot dogów to już wkład pierwszego ich sprzedawcy na Coney Island. Nathan Handwerker, tak nazywał się właściciel pierwszego stoiska z hot dogami. Polsko-żydowski imigrant z czasem przekształcił mały biznes otwarty w 1916, w wielką sieć restauracji Nathan’s Famous. Na pomysł wpadł pracując w restauracji Charlesa Feltmana, który zaczynał od sprzedaży kiełbasek zwanych “frank”. Pierwsze hot dogi pochodziły od frankfurterek czyli niemieckich kiełbasek, które do Ameryki sprowadzili niemieccy imigranci. Nie ma dokładnych informacji, kiedy do kiełbasek dołączyła bułka. Najpierw podobno były rękawiczki, co z wiadomych względów się nie sprawdziło. 

Frankfurterka

A skoro już jesteśmy przy frankfurterkach, to krótka historia. Otóż znane są w Niemczech już od XIII wieku. Były głównie rozdawane podczas wielkich uroczystości, np. koronacje królów, więc wiele się nie zmieniło.

Kiełbaska w Coney Island hot dogs nie była kiepskiej jakości parówką z odpadów mięsnych, jak nam się dzisiaj kojarzy. To była dobrej jakości kiełbaska z mięsem wołowo-wieprzowym (oryginalne niemieckie były głównie wieprzowe, ponieważ wtedy rzeźnik nie mógł zajmować się dwoma rodzajami mięsa, w wariancie wiedeńskim są już wołowo-wieprzowe).

Knee high

Podsumowując coney stały się częścią amerykańskiej kuchni. We wszystkich Stanach był to najtańszy posiłek, a w czasie Wielkiego Kryzysu, miało to ogromne znaczenie. Dlatego Moses gdzieś w Kansas, a nie na Coney Island, zaszalał i kupił Addie coney island hot dog i Nehi. Nehi to kolejna klasyka amerykańskich stołów. Nehi to napoje o smaku owocowym w charakterystycznych wysokich butelkach (stąd nazwa “knee high”).

W filmie dzielna Addie przemienia się z chłopięcej wersji w dziewczęcą, ale z tym samym pazurem. Stanowcza mina, papieros w ręce (były zrobione z sałaty i nie zawierały nikotyny, mała aktorka narzekała, że przyprawiają ją o mdłości), a uśmiech tylko zdawkowy, no chyba, że w radiu leci Jack Benny. Genialny komik i nie tylko, z lat 30 tych, z polskimi korzeniami. Polecam na youtubie jego “Roast of Ed Sullivan”. Ponadczasowe żarty, wymagające może trochę wiedzy z amerykańskiej kultury, ale i bez tego śmieszą. 

Roosvelt do kolacji

Co ciekawe w latach 30 tych show nie nazywał się jego imieniem, tylko The Jell-O Program od sponsora (producent galaretek w tym wypadku). Do małej przemawia też prezydent Roosevelt, który w tamtym czasie prowadził w radio “pogadanki przy kominku”, chcąc wesprzeć społeczeństwo w ciężkich czasach. Radio przeżywało swoje złote czasy, ale może tyle o radio wystarczy, bo zaśniecie. 

Niedawna śmierć Petera Bogdanovicha przypomniała mi jak wspaniałym był reżyserem i z przyjemnością odświeżyłam sobie Papierowy Księżyc. Film który odniósł ogromny sukces, a Tatum O’Neal została najmłodszą laureatką Oscara. Innego wyrazu nabiera po jej wyznaniach na temat ojca, któremu w tym filmie partnerowała, scena pożegnania przed drzwiami ciotki, kiedy opowiada o molestujących wujkach. 

Dlaczego Papierowy księżyc

Bogdanovich miał niezwykły dar do przedstawiania minionego świata, amerykańskiego stylu życia, kultury. Potrafił to okrasić nostalgią i humorem. Zarówno wielki hit reżysera “Ostatni seans filmowy” (z uroczą sceną gdzie Cybill Shepherd karmi Jeffa Bridgesa frytkami) jak i “Papierowy księżyc”, idealnie oddają nastrój lat 30 tych, że trudno uwierzyć, że premierę miały w latach 70 tych. Czarno-biały film i użycie czerwonego filtra dla zwiększenia kontrastu i dodania przez to dramaturgii humorystycznym scenom zadziałało rewelacyjnie. 

I na koniec o tytule filmu. Papierowy księżyc to określenie jak miłość zmienia postrzeganie świata, jak zaczynamy fantazjować i oddalamy się od rzeczywistości, ale jeśli oboje wierzą w to samo, to przestaje być fantazją, a staje się rzeczywistością. Orson Welles miał rację, utwierdzając Bogdanovicha, w wyborze tytułu. Idealnie podsumowuje ten piękny film. 

Po więcej ciekawostek, smaczków i innych filmowo-kulinarnych delikatesów zapraszam do obserwowania bloga Kino i Kuchnia na facebooku albo na instagramie. Jedzenie w filmach na tacy!

Papierowy księżyc | Paper Moon, 1973, reż. Peter Bogdanovich

Recommended Articles